مغز انسان به عنوان مرکز فرماندهی بدن ساختاری پیچیده و شگفت انگیز دارد که عملکرد های حیاتی ما را کنترل و تنظیم می کند. یکی از مهم ترین تقسیم بندی های مغز شامل ۴ لوب اصلی مغز است که هر کدام وظایف و نقش های خاص خود را دارند.

این چهار لوب شامل لوب پیشانی، لوب آهیانه ای، لوب گیجگاهی و لوب پس سری می شوند که در هماهنگی با یک دیگر فعالیت هایی مانند تفکر، حافظه، حرکت، گفتار، شنوایی، بینایی و درک فضایی را مدیریت می کنند.

هر گونه آسیب یا اختلال در هر یک از این لوب ها می تواند منجر به نارسایی های جدی در عملکردهای شناختی، حسی یا حرکتی فرد شود. ازاین رو در صورت بروز علائمی مانند اختلال در گفتار، کاهش تمرکز، ضعف بینایی یا تغییرات ناگهانی در رفتار و حافظه باید بلافاصله با پزشک متخصص مشورت کرد. لازم است تاکید شود که برای درمان آسیب لوب مغزی باید زیر نظر بهترین فوق تخصص مغز و اعصاب بزرگسالان در تهران باشید تا بتوان از روش های تشخیصی دقیق و درمان های تخصصی بهره مند شد و از پیشرفت مشکلات جلوگیری کرد.

۴ لوب اصلی مغز کدام اند؟

مغز انسان از پیچیده ترین ساختارهای زیستی در بدن است که وظایف فراوانی را در حوزه کنترل رفتار، حافظه، حرکت و درک حسی بر عهده دارد. یکی از مهم ترین راه های شناخت عملکرد مغز بررسی ساختار آن به چهار بخش اصلی یا همان ۴ لوب اصلی مغز است. این لوب ها هر کدام در ناحیه ای خاص از مغز قرار گرفته اند و مسئول انجام دسته ای از فعالیت های ذهنی، حسی و حرکتی هستند.

شناخت دقیق این لوب ها به ما کمک می کند تا بهتر بتوانیم علت برخی اختلالات عصبی یا رفتاری را درک کرده و در صورت بروز مشکل مسیر درمانی مناسبی را پیگیری کنیم. این چهار لوب عبارتند از لوب پیشانی، لوب آهیانه ای، لوب گیجگاهی و لوب پس سری که در ادامه به بررسی وظایف، ویژگی ها و اهمیت هر یک از آن ها می پردازیم.

لوب پیشانی(Frontal Lobe)

لوب پیشانی در قسمت جلویی مغز قرار دارد و از مهم ترین بخش های مسئول کنترل عملکردهای اجرایی، رفتار اجتماعی، برنامه ریزی، تصمیم گیری، حل مسئله و حرکات ارادی است. این بخش به نوعی مرکز فرماندهی مغز محسوب می شود و نقش بسیار مهمی در شخصیت و عاطفه فرد ایفا می کند.

لوب پیشانی همچنین مرکز کنترل حرکات ارادی است که از طریق قشر حرکتی اولیه (primary motor cortex) فرمان های حرکتی را به عضلات بدن ارسال می کند. آسیب به این ناحیه ممکن است منجر به تغییرات شدید در رفتار، ضعف در تصمیم گیری، کاهش انگیزه و حتی فلج بخشی از بدن شود.

افرادی که دچار اختلالات لوب پیشانی می شوند ممکن است بی توجهی به هنجارهای اجتماعی، کاهش کنترل هیجانات و یا از بین رفتن توانایی برنامه ریزی را تجربه کنند. به دلیل اهمیت بالای این ناحیه در رفتار و عملکرد های عالی مغزی هر گونه آسیب یا ضایعه باید با دقت بالا توسط بهترین دکتر فوق تخصص مغز و اعصاب در تهران ارزیابی و درمان شود.

لوب آهیانه ای(Parietal Lobe)

لوب آهیانه ای در قسمت فوقانی پشتی مغز قرار دارد و وظایف اصلی آن شامل پردازش اطلاعات حسی از محیط اطراف، درک موقعیت فضایی، هماهنگی بین چشم و دست و تحلیل زبان و ریاضیات است. این ناحیه کمک می کند تا ما بتوانیم به درستی حس لامسه، فشار، دما و درد را از قسمت های مختلف بدن دریافت و تحلیل کنیم. همچنین لوب آهیانه ای در شناخت اشیاء، جهت یابی و تخمین فاصله نقش مهمی ایفا می کند.

اختلال در این ناحیه ممکن است منجر به عدم درک لمس یا درد در بخشی از بدن، اختلال در هماهنگی حرکتی و یا مشکل در انجام محاسبات و درک روابط فضایی شود. گاهی دیده می شود که فرد نمی تواند سمت چپ یا راست بدن خود را تشخیص دهد یا اشیاء را در فضا به درستی شناسایی کند. این مسائل می توانند زندگی روزمره فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهند و نیازمند پیگیری درمانی تخصصی هستند.

لوب گیجگاهی(Temporal Lobe)

لوب گیجگاهی در دو طرف سر در نزدیکی گوش ها قرار دارد و بخش عمده ای از توانایی های شنوایی، درک زبان، حافظه و احساسات را مدیریت می کند. این ناحیه حاوی مراکزی مانند هیپوکامپ است که در تشکیل و بازیابی خاطرات نقش کلیدی دارد.

لوب گیجگاهی همچنین با پردازش محرک های صوتی و شنوایی مرتبط است و مسئول درک معنای صدا ها و زبان گفتاری می باشد. افرادی که دچار آسیب در این ناحیه می شوند ممکن است دچار اختلال در حافظه کوتاه مدت، ناتوانی در درک گفتار یا توهمات شنوایی شوند. این لوب با مراکز احساسی مغز نیز در ارتباط است و نقش مهمی در تنظیم هیجانات ایفا می کند.

لوب پس سری(Occipital Lobe)

لوب پس سری در بخش پشتی مغز قرار دارد و عملکرد اصلی آن پردازش اطلاعات بینایی است. این ناحیه شامل قشر بینایی اولیه است که تمامی اطلاعاتی را که از شبکیه چشم دریافت می شود تحلیل و تفسیر می کند.

توانایی دیدن اشیاء، تشخیص رنگ ها، حرکت و عمق تصاویر همگی توسط این بخش از مغز پردازش می شوند. آسیب به این لوب ممکن است منجر به اختلال در بینایی، دیدن اشکال نادرست، ناتوانی در تشخیص چهره ها یا حتی نابینایی جزئی یا کامل شود.

گاهی نیز افراد دچار آسیب در این ناحیه ممکن است چیزهایی را ببینند که وجود خارجی ندارند (توهمات بینایی). با وجود اینکه لوب پس سری در ظاهر تنها با بینایی ارتباط دارد اما تأثیرات آن بر شناخت و تعامل با محیط بسیار گسترده است.

وظایف لوب های مغز

مغز انسان پیچیده ترین عضو بدن و مرکز اصلی فرماندهی تمام فعالیت های فکری، حسی، حرکتی و هیجانی است. این اندام شگفت انگیز از ساختارهایی دقیق و هماهنگ تشکیل شده که هر بخش آن وظایف خاص و حیاتی را بر عهده دارد.

شناخت عملکرد بخش های مختلف مغز به ویژه۴ لوب اصلی مغز به ما کمک می کند تا درک عمیق تری از چگونگی رفتار، تفکر، حافظه، ادراک و حرکت پیدا کنیم. این لوب ها شامل لوب پیشانی، لوب آهیانه ای، لوب گیجگاهی و لوب پس سری هستند که هر کدام وظایف منحصر به فردی را انجام می دهند.

آنچه اهمیت دارد نه فقط مکان قرارگیری آن ها در مغز بلکه گسترد گی و ظرافت وظایفی است که هر کدام ایفا می کنند. در ادامه به خوبی مهم ترین وظایف این لوب ها را بررسی می کنیم تا مشخص شود که مغز چگونه هماهنگی بی نظیری میان اجزای بدن و ذهن برقرار می سازد.

تصمیم گیری و برنامه ریزی

یکی از پیچیده ترین و حیاتی ترین وظایف مغز که در لوب پیشانی متمرکز است توانایی تصمیم گیری آگاهانه و برنامه ریزی دقیق برای آینده است. این عملکرد به ما امکان می دهد گزینه های مختلف را بررسی، پیامد ها را پیش بینی و بر اساس اطلاعات موجود انتخابی منطقی داشته باشیم.

فردی که از سلامت لوب پیشانی برخوردار است قادر خواهد بود در شرایط مختلف از قضاوت مناسب بهره ببرد اهداف بلند مدت برای خود تعیین کند و در مسیر رسیدن به آن ها گام های مشخص و مرحله بندی شده ای را بردارد. اختلال در این ناحیه می تواند باعث تصمیمات ناپخته، بی ثباتی در انتخاب ها، عدم توانایی در اولویت بندی و حتی رفتارهای تکانشی شود که نتیجه آن شکست در زندگی روزمره و روابط اجتماعی خواهد بود.

کنترل حرکات ارادی

کنترل دقیق و ارادی حرکات بدن نیز یکی از وظایف اصلی مغز است که عمدتاً در قشر حرکتی اولیه واقع در لوب پیشانی صورت می گیرد. این بخش به گونه ای طراحی شده که هر قسمت از آن مسئول ارسال فرمان به عضله خاصی در بدن است به طوری که فرد بتواند حرکات پیچیده ای مانند نوشتن، راه رفتن، برداشتن اشیاء و حتی حرکات ظریف انگشتان را با دقت بالا انجام دهد.

این توانایی علاوه بر مهارت حرکتی نیازمند هماهنگی لحظه ای بین مغز، نخاع و اندام های حرکتی است. هرگونه آسیب در این بخش می تواند منجر به فلج کامل یا ضعف حرکتی در بخشی از بدن شود که بر توانایی انجام فعالیت های روزمره تأثیر مستقیم خواهد گذاشت و زندگی فرد را به طور جدی مختل می کند.

پردازش حسی بدن

یکی از کلیدی ترین وظایف مغز تحلیل اطلاعاتی است که از اندام های حسی به آن می رسد وظیفه ای که عمدتاً بر عهده لوب آهیانه ای است. مغز با دریافت داده های مربوط به لمس، دما، درد، فشار و موقعیت بدن تصویری دقیق از محیط پیرامون می سازد.

به کمک این توانایی است که ما می توانیم تفاوت بین لمس نرم و زبر را تشخیص دهیم حرارت اشیاء را احساس کنیم یا از درد برای حفظ سلامتی بدن واکنش نشان دهیم. همچنین این بخش نقش مهمی در شناخت موقعیت بدن در فضا دارد. وقتی این وظیفه مختل شود فرد ممکن است نسبت به یک سمت بدن خود بی توجه شود یا حتی متوجه لمس و حرکت در اندام های خاصی نباشد که نشانه ای از اختلال جدی در پردازش حسی خواهد بود.

درک فضایی و هماهنگی چشم و دست

درک موقعیت اشیاء در فضا و توانایی هماهنگ سازی حرکات چشم و دست برای انجام فعالیت هایی مانند نقاشی، نوشتن یا رانندگی به طور خاص به عملکرد لوب آهیانه ای وابسته است. این توانایی به ما اجازه می دهد بدون برخورد با اشیاء حرکت کنیم، اشیاء را در فضا تعقیب کنیم و از فاصله و جهت آگاهی داشته باشیم.

مغز در اینجا از داده های حسی و بینایی برای ساخت نقشه ای سه بعدی از محیط استفاده می کند. اگر این عملکرد آسیب ببیند فرد ممکن است در خواندن نقشه، تشخیص جهت ها یا حتی عبور از یک راه ساده دچار مشکل شود یا هنگام گرفتن چیزی از روی میز دستش را به درستی تنظیم نکند و خطاهای متعددی در حرکات خود نشان دهد.

پردازش شنوایی و درک صدا

تحلیل صدا ها، گفتار و موسیقی از جمله وظایف حیاتی مغز است که در لوب گیجگاهی انجام می شود. این بخش صدا هایی که از گوش ها دریافت می شوند را تفسیر می کند و به ما امکان می دهد تفاوت بین انواع صداها را بشناسیم، گفتار دیگران را درک کنیم و حتی به آهنگ ها واکنش احساسی نشان دهیم.

در این ناحیه مغز فرکانس ها، شدت صدا و نظم زمانی اطلاعات شنیداری طبقه بندی می شوند تا معنای مشخصی پیدا کنند. اگر این بخش دچار آسیب شود فرد ممکن است صدا ها را بشنود ولی نتواند معنای آن ها را درک کند یا دچار توهمات شنیداری و شنیدن صداهایی شود که وجود خارجی ندارند.

حافظه و یادگیری

توانایی ذخیره و بازیابی اطلاعات گذشته که آن را حافظه می نامیم یکی دیگر از وظایف مهم مغز است که بیش تر به فعالیت های لوب گیجگاهی و به ویژه ساختاری به نام هیپوکامپ مربوط می شود. این قسمت اطلاعات جدید را به حافظه بلند مدت منتقل می کند و در بازخوانی خاطرات نقش دارد.

بدون عملکرد صحیح این بخش فرد ممکن است خاطرات اخیر را فراموش کند در حالی که خاطرات قدیمی هنوز سالم هستند (مانند بیماری آلزایمر در مراحل ابتدایی). همچنین توانایی یادگیری چیزهای جدید، برقراری ارتباط میان تجربه ها و تبدیل آن ها به دانایی همگی تحت تأثیر عملکرد سالم این بخش هستند. آسیب به این ناحیه مغزی می تواند فرآیند یادگیری را مختل و زندگی روزمره را پیچیده کند.

درک بصری و تحلیل تصاویر

وظیفه تحلیل اطلاعات دیداری بر عهده لوب پس سری است که اطلاعات دریافتی از چشم ها را به تصاویری معنادار تبدیل می کند. به کپ کمک این فرآیند انسان قادر است اشیاء، چهره ها، رنگ ها، حرکت و عمق را تشخیص دهد. چشم صرفاً نقش دریافت کننده نور و تصویر را دارد اما این مغز است که تعیین می کند ما چه می بینیم و چگونه آن را تفسیر کنیم. بدون عملکرد صحیح لوب پس سری ممکن است فرد حتی با بینایی سالم نتواند اشیاء را تشخیص دهد یا تصاویر را به شکل تحریف شده ببیند. در موارد شدید تر توهمات بصری یا ناتوانی کامل در دیدن اتفاق می افتد که همه ناشی از اختلال در تحلیل بصری مغز است.

در مجموع وظایف لوب های مغز بسیار گسترده، عمیق و حیاتی هستند. اگر هر کدام از این وظایف دچار اختلال شوند فرد ممکن است با مشکلات جدی در حرکت، درک، ارتباط، حافظه یا حتی رفتار مواجه شود. بنابراین در صورت مشاهده کوچک ترین علائم ناهنجار مراجعه به بهترین فوق تخصص مغز و اعصاب بزرگسالان در تهران امری ضروری است تا از تشخیص دقیق و درمان به موقع بهره مند شد.

بزرگترین لوب مغز

بزرگ ت رین لوب مغز لوب پیشانی (Frontal Lobe) است که در قسمت جلویی هر نیم کره مغز قرار دارد و نقشی حیاتی و چند جانبه در عملکرد های شناختی، حرکتی، رفتاری و عاطفی انسان ایفا می کند. این لوب نه تنها از نظر اندازه وسیع ترین بخش مغز به شمار می رود بلکه از نظر عملکرد نیز یکی از مهم ترین و پیچیده ترین قسمت هاست.

وظایفی مانند تصمیم گیری، برنامه ریزی، قضاوت، کنترل رفتارهای اجتماعی، توانایی تمرکز، مهارت های زبانی (مانند تولید گفتار در ناحیه بروکا) و تنظیم احساسات همگی تحت نظارت مستقیم این ناحیه هستند. علاوه بر آن قشر حرکتی اولیه که وظیفه هدایت حرکات ارادی بدن را بر عهده دارد نیز در لوب پیشانی قرار دارد.

نقش اساسی این لوب در شکل گیری شخصیت، خود آگاهی و تحلیل پیامد های رفتار آن را به مرکز تفکر پیشرفته در مغز انسان تبدیل کرده است. آسیب به این ناحیه می تواند منجر به تغییرات شدید در رفتار، اختلال در تصمیم گیری، فقدان انگیزه، پرخاشگری یا حتی فلج حرکتی شود. از این رو سلامت و کارکرد درست لوب پیشانی برای حفظ عملکرد های عالی مغزی و زندگی اجتماعی و فردی سالم کاملاً حیاتی و غیرقابل جایگزین است.

کوچکترین لوب مغز

کوچک ترین لوب مغز لوب پس سری (Occipital Lobe) است که در بخش پشتی جمجمه و در انتهای هر نیم کره مغزی قرار دارد. با وجود اندازه کوچک تر آن نسبت به سایر لوب ها وظیفه ای فوق العاده مهم و تخصصی بر عهده دارد پردازش اطلاعات بینایی. این ناحیه مرکز اصلی دریافت و تفسیر داده های دیداری است که از طریق عصب بینایی و شبکیه چشم به مغز منتقل می شوند.

لوب پس سری تصاویر دریافتی را به شکل رنگ، شکل، حرکت، عمق و جهت تحلیل می کند و به ما امکان می دهد دنیای اطراف را با وضوح و انسجام درک کنیم. قشر بینایی اولیه در این لوب نخستین نقطه ای است که سیگنال های بینایی به آن می رسند و سپس در مسیرهای تخصصی به سایر نقاط مغز فرستاده می شوند تا با اطلاعات دیگر ترکیب شوند.

آسیب به این بخش می تواند منجر به اختلالات بینایی شدید، نابینایی قشری (حتی با چشمان سالم)، توهمات بصری یا ناتوانی در تشخیص اشیاء و چهره ها شود. بنابراین اگرچه لوب پس سری از نظر اندازه کوچک ترین است اما از لحاظ کارکرد یکی از حیاتی ترین بخش های مغز در درک و تعامل ما با محیط اطراف به شمار می آید.

اختلالات مرتبط با آسیب به لوب های مغزی

آسیب به هر یک از لوب های مغزی می تواند عواقب گسترده و پیچیده ای بر عملکرد شناختی، حسی، حرکتی و رفتاری فرد داشته باشد. این آسیب ها ممکن است در اثر ضربه به سر، سکته مغزی، تومورها، عفونت های مغزی یا اختلالات عصبی پیش رونده ایجاد شوند و بسته به محل و شدت آن علائم بسیار متفاوتی را به وجود آورند.

چون هر یک از ۴ لوب اصلی مغز وظایف خاص و حیاتی ای را بر عهده دارند آسیب به آن ها می تواند منجر به اختلالاتی شود که زندگی روزمره فرد را به طور جدی مختل می کند. این اختلالات ممکن است شامل ناتوانی در حرکت، اختلال در گفتار یا زبان، کاهش قدرت حافظه، از دست دادن مهارت های اجتماعی، توهمات حسی یا حتی ناتوانی در درک موقعیت فضایی باشد. شناخت دقیق این اختلالات گامی مهم برای تشخیص سریع، درمان مناسب و بازیابی عملکرد فرد است. در ادامه اختلالات مرتبط با آسیب به هر یک از لوب های مغز به تفکیک بررسی می شود.

اختلالات ناشی از آسیب به لوب پیشانی(Frontal Lobe)

آسیب به لوب پیشانی می تواند منجر به اختلالات جدی در شخصیت، قضاوت، رفتارهای اجتماعی، توانایی تصمیم گیری و حرکات ارادی شود. افرادی که دچار چنین آسیب هایی می شوند معمولاً تغییرات شدیدی در رفتار و خلق وخو نشان می دهند ممکن است پرخاشگر، بی ملاحظه، بی انگیزه یا حتی بی تفاوت به مسائل اطراف شوند.

آن ها توانایی برنامه ریزی و انجام وظایف پیچیده را از دست می دهند و در تمرکز و توجه دچار مشکل می شوند. ناتوانی در کنترل هیجانات، رفتارهای غیرقابل پیش بینی یا کودکانه و کاهش مهارت های ارتباطی از دیگر علائم شایع هستند. همچنین در صورت درگیری ناحیه بروکا فرد ممکن است دچار مشکل در تولید گفتار شده و کلمات را به سختی بیان کند حال آنکه توانایی درک زبان ممکن است همچنان حفظ شده باشد. ضعف یا فلج عضلات بدن به ویژه در سمت مخالف آسیب نیز از اختلالات مهم حرکتی ناشی از آسیب به این لوب است.

اختلالات ناشی از آسیب به لوب آهیانه ای

آسیب به لوب آهیانه ای می تواند باعث اختلالات شدید در درک حسی، فضایی و محاسباتی شود. فرد ممکن است در تشخیص موقعیت بدن خود در فضا دچار سردرگمی شود یا حتی نسبت به وجود یک سمت از بدن خود بی توجه گردد (پدیده ای که به آن غفلت فضایی گفته می شود). همچنین ممکن است نتواند تفاوت بین راست و چپ را تشخیص دهد یا در انجام محاسبات ساده دچار مشکل شود.

لمس اشیاء ممکن است دیگر اطلاعات کافی درباره بافت یا شکل آن ها ارائه ندهد زیرا مغز توانایی تفسیر درست این داده ها را از دست می دهد. برخی افراد نیز با آسیب به این لوب در نوشتن، خواندن و درک زبان دچار مشکل می شوند. اختلال در هماهنگی چشم و دست یا ناتوانی در رسم اشکال ساده از دیگر عوارض شایع است. این اختلالات می توانند توانایی فرد برای انجام وظایف روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن یا حتی مسیریابی را به شدت کاهش دهند.

اختلالات ناشی از آسیب به لوب گیجگاهی (Temporal Lobe)

اختلالات مربوط به آسیب در لوب گیجگاهی بیشتر در زمینه های شنوایی، حافظه و درک زبان نمایان می شوند. در صورتی که ناحیه ورنیکه در این لوب آسیب ببیند فرد ممکن است گفتار دیگران را بشنود اما نتواند معنا و مفهوم آن را درک کند گویی زبان برایش به کد تبدیل شده است. این حالت که به آفازیای درکی معروف است در بسیاری از بیماران دیده می شود.

همچنین چون ساختار هیپوکامپ در این ناحیه قرار دارد آسیب به لوب گیجگاهی می تواند باعث اختلال در حافظه کوتاه مدت، ناتوانی در یادآوری خاطرات یا حتی فراموشی کامل برخی رویداد ها شود. افراد ممکن است در به خاطر سپردن چهره ها، اسامی یا مسیرها ناتوان شوند. علاوه بر این چون این لوب با احساسات در ارتباط است آسیب به آن می تواند باعث بی ثباتی احساسی، اضطراب، حملات پانیک، توهمات شنوایی یا در موارد شدید بروز رفتارهای روان پریشانه شود.

اختلالات ناشی از آسیب به لوب پس سری

آسیب به لوب پس سری که مرکز پردازش اطلاعات بینایی است باعث بروز اختلالاتی جدی در بینایی می شود. حتی اگر ساختارهای چشمی کاملاً سالم باشند فرد ممکن است در تشخیص اشیاء، رنگ ها، چهره ها یا حرکت دچار مشکل شود. در برخی موارد این آسیب منجر به نابینایی قشری می شود به این معنا که فرد نمی بیند ولی از نظر چشمی هیچ مشکلی ندارد زیرا مغز توانایی تفسیر سیگنال های دیداری را از دست داده است.

برخی بیماران ممکن است فقط بخش هایی از میدان دید خود را از دست بدهند (مثلاً تنها نیمی از تصویر را ببینند) یا اشیاء را به شکل تحریف شده و غیرواقعی مشاهده کنند. توهمات بینایی مانند دیدن خطوط یا رنگ های غیر واقعی و ناتوانی در شناسایی چهره ها (پروزوپاگنوزیا) نیز از دیگر اختلالات رایج در این نوع آسیب هستند. چنین اختلالاتی می توانند به شدت توانایی تعامل فرد با محیط اطراف را مختل کرده و وابستگی او را به دیگران افزایش دهند.

در نهایت باید تأکید کرد که هرگونه آسیب به لوب های مغز صرف نظر از ناحیه درگیر باید بسیار جدی گرفته شود. تشخیص دقیق، درمان سریع و توانبخشی مداوم تنها زمانی میسر است که بیمار تحت نظر بهترین فوق تخصص مغز و اعصاب بزرگسالان در تهران قرار گیرد تا از پیشرفت آسیب و بروز عوارض جبران ناپذیر جلوگیری شود.

تشنج در کودکان یکی از موضوعات مهم و نگران کننده ای است که بسیاری از والدین ممکن است در طول رشد فرزند خود با آن مواجه شوند. این وضعیت می تواند به دلایل مختلفی مانند تب بالا، مشکلات عصبی یا صدمات مغزی بروز کند و در هر سنی از دوران کودکی رخ دهد.

آنچه اهمیت ویژه ای دارد،به شناخت دقیق و سریع علائم تشنج در کودکان است چراکه تشخیص به موقع این علائم می تواند در پیشگیری از آسیب های جدی و درمان مؤثر بسیار کمک کننده باشد.

علائمی مانند حرکات غیر ارادی اندام ها، از دست دادن هوشیاری، سفت شدن عضلات، نگاه خیره، کبودی لب ها یا حتی توقف کوتاه مدت تنفس از جمله مواردی هستند که در هنگام تشنج کودک ممکن است دیده شوند. درک این نشانه ها و آمادگی والدین برای واکنش سریع و درست نقشی حیاتی در سلامت کودک دارد. برای درمان میتوانید بهترین فوق تخصص تشنج کودکان در تهران مراجعه کنید.

علائم تشنج در کودکان بر اثر تب

در دوران کودکی تب می تواند به دلایل گوناگونی مانند عفونت ها، واکسیناسیون یا بیماری های ویروسی ایجاد شود. در برخی از کودکان این تب ممکن است منجر به بروز تشنج شود که اغلب برای والدین تجربه ای پراضطراب و نگران کننده است.

تشنج ناشی از تب که معمولاً در کودکان بین ۶ ماه تا ۵ سال رخ می دهد ممکن است به صورت ناگهانی و بدون هشدار قبلی ظاهر شود. درک دقیق علائم تشنج در کودکان بر اثر تب به والدین کمک می کند تا در مواقع بحرانی عملکردی سریع و درست داشته باشند. با شناخت این علائم می توان از بروز خطرات جدی جلوگیری کرد و کودک را در سریع ترین زمان ممکن تحت مراقبت پزشکی قرار داد.

از دست دادن هوشیاری

یکی از شایع ترین و نخستین علائم تشنج ناشی از تب در کودکان از دست دادن ناگهانی هوشیاری است. کودک ممکن است در حالی که تب دارد ناگهان بی هوش شود و واکنشی به صدای والدین یا لمس نشان ندهد. این وضعیت می تواند تنها چند ثانیه یا حتی چند دقیقه طول بکشد اما برای والدین بسیار هولناک است.

نکته مهم اینجاست که بی هوشی در این نوع تشنج معمولاً به سرعت برطرف می شود و کودک پس از آن گیج، خواب آلود یا سردرگم به نظر می رسد. در چنین شرایطی والدین باید خونسردی خود را حفظ کنند، کودک را به پهلو بخوابانند و به اورژانس اطلاع دهند. هرگز نباید به کودک در حین بی هوشی آب یا دارو داد چرا که ممکن است باعث خفگی شود.بهترین دکتر فوق تخصص مغز و اعصاب در تهران مراجعه کنید.

حرکات غیرارادی بدن(تکان های عضلانی)

حرکات غیرارادی شدید دست ها و پا ها یکی دیگر از نشانه های مهم تشنج تب دار است. در این حالت اندام های کودک ممکن است به طور مداوم و ریتم دار شروع به لرزیدن یا تکان خوردن کنند.

گاهی این حرکات ممکن است فقط در یک سمت بدن دیده شود یا گاهی کل بدن را درگیر کند. این تکان ها معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه ادامه دارند و اغلب پس از آن کودک بی حال و خسته می شود. مشاهده چنین وضعیتی برای هر پدر و مادری دلهره آور است اما باید دانست که این نوع تشنج معمولاً بی خطر است و آسیب دائمی به مغز وارد نمی کند. با این حال مراجعه فوری به پزشک برای بررسی علت تب و اطمینان از وضعیت عمومی کودک ضروری است.

تغییرات در تنفس یا کبودی لب ها

تشنج ناشی از تب می تواند با اختلال در تنفس کودک همراه باشد. ممکن است در حین تشنج کودک به طور موقت دچار تنفس سریع، سطحی یا حتی توقف لحظه ای تنفس شود. در برخی موارد لب ها، انگشتان یا پوست صورت کودک ممکن است به رنگ آبی یا خاکستری تغییر پیدا کند که نشانه کمبود اکسیژن است.

این حالت بسیار ترسناک است اما معمولاً موقتی بوده و پس از پایان تشنج به حالت عادی بازمی گردد. والدین باید در این شرایط کودک را به پهلو بخوابانند تا مسیر تنفس باز بماند و از انسداد راه های هوایی جلوگیری شود. تا رسیدن نیروهای اورژانس حفظ آرامش و اطمینان از ایمن بودن وضعیت بدن کودک اهمیت زیادی دارد.

خیره شدن چشم ها یا انحراف نگاه

یکی دیگر از علائم نگران کننده ای که ممکن است در حین تشنج تب دار در کودک مشاهده شود خیره شدن چشم ها یا انحراف غیرعادی نگاه است. در این حالت کودک ممکن است با نگاهی ثابت و بدون حرکت به یک نقطه زل بزند یا مردمک های چشم او به بالا، پایین یا یک سمت متمایل شود. این نشانه می تواند همراه با سایر علائم تشنج رخ دهد و برای والدین تجربه ای گیج کننده باشد.

خیره شدن طولانی مدت چشم ها بدون واکنش به صدا یا لمس می تواند نشانه فعالیت غیرطبیعی مغزی در اثر تب باشد. اگرچه این وضعیت در اغلب موارد بدون عارضه جدی پایان می یابد اما نیاز به بررسی پزشکی دقیق و پیگیری دارد به ویژه اگر دفعات تکرار آن زیاد باشد.

سردرگمی یا خواب آلودگی پس از تشنج

پس از پایان یافتن تشنج ناشی از تب بسیاری از کودکان حالت خواب آلودگی، گیجی یا سردرگمی را تجربه می کنند. ممکن است کودک برای مدتی متوجه محیط اطراف نباشد به سختی بیدار شود یا به سوالات والدین پاسخ ندهد. این حالت که اصطلاحاً مرحله پساتشنج نامیده می شود معمولاً تا ۳۰ دقیقه ادامه دارد و به تدریج برطرف می شود.

والدین در این زمان باید کودک را در محیطی آرام قرار دهند، مراقب علائم حیاتی او باشند و از تحریک زیاد پرهیز کنند. این مرحله یکی از بخش های طبیعی واکنش بدن کودک به تشنج است اما اگر خواب آلودگی بیش از حد طول کشید یا با استفراغ، تب بالا یا ضعف همراه شد باید بلافاصله به پزشک مراجعه کرد.

علائم تشنج خفیف در کودکان

تشنج های خفیف در کودکان برخلاف آنچه معمولاً در ذهن شکل می گیرد الزاماً با لرزش های شدید یا از دست دادن هوشیاری همراه نیستند. این نوع تشنج ها می توانند تنها چند ثانیه طول بکشند اما در همین مدت کوتاه نشانه هایی خاص، مبهم و گاه عجیب از خود به جا بگذارند.

علائم تشنج خفیف در کودکان گاه آن قدر نا محسوس هستند که با اختلالات رفتاری، اختلال توجه یا حتی تنبلی اشتباه گرفته می شوند. شناخت دقیق این علائم می تواند به والدین کمک کند تا فرآیند تشخیص و درمان را به موقع آغاز کنند پیش از آنکه علائم به شکل های شدید تر یا مزمن تر تبدیل شوند.

حساس بوی غیرواقعی یا مزه فلزی در دهان

یکی از نشانه های خاص و نادر که ممکن است در تشنج های خفیف دیده شود شکایت کودک از بوی عجیب یا ناخوشایند است که در واقع وجود ندارد. برخی کودکان در لحظه آغاز تشنج خفیف اظهار می کنند که بوی سوختنی یا  بوی خون احساس می کنند.

در بعضی موارد نیز ممکن است کودک مزه ای تلخ یا فلزی در دهان حس کند بدون اینکه چیزی خورده باشد. این حالت ها مربوط به تحریک نواحی خاصی از مغز است و ممکن است تنها چند ثانیه طول بکشد اما به صورت مکرر تکرار شود.

رفتارهای غیرمنطقی و ناگهانی (مثل خنده یا گریه بدون دلیل)

رفتارهایی مانند شروع به خندیدن در زمان نا مناسب یا حتی گریه کردن ناگهانی بدون هیچ دلیلی می توانند نشانه ای از فعالیت غیرعادی مغزی در قالب تشنج خفیف باشند. این رفتارها معمولاً با قطع ارتباط کودک با محیط همراه هستند.

تفاوت مهم آن ها با رفتارهای عادی این است که کودک پس از پایان این واکنش ممکن است کاملاً گیج باشد و به خاطر نیاورد چه کرده یا چرا. این تغییرات رفتاری گذرا معمولاً توجه اطرافیان را جلب می کند اما کمتر کسی آن را با تشنج مرتبط می داند.

توهمات حسی گذرا (دیدن نور یا شنیدن صدا)

در برخی از موارد کودک ممکن است ادعا کند که نوری چشمک زن دیده یا صدایی مثل زنگ یا وزوز شنیده است در حالی که هیچ کدام در محیط واقعی وجود ندارند. این نوع توهمات حسی که اغلب کمتر از یک دقیقه دوام دارند می توانند نشانه فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در مغز باشند.

برخی کودکان نیز ممکن است بگویند که اطرافشان را به صورت کج یا کشیده می بینند، یا ناگهان احساس کنند فضا بزرگ یا کوچک تر شده است. این تجربیات که به ندرت اتفاق می افتند در صورت تکرار باید جدی گرفته شوند.

افت ناگهانی توان عضلانی در یک قسمت از بدن

گاهی کودک برای لحظاتی کوتاه ممکن است قدرت یک طرف بدن خود را از دست بدهد به عنوان مثال یک دستش به طور ناگهانی رها شود یا توان گرفتن اشیا را از دست بدهد. این حالت ممکن است فقط چند ثانیه طول بکشد و کودک دوباره به حالت عادی برگردد اما تکرار آن می تواند نشانه یک نوع تشنج خفیف موضعی باشد. این نوع افت عضلانی با بی حسی یا گزگز نیز همراه می شود که کودک توان توصیف دقیق آن را ندارد و ممکن است فقط بگوید دستم حس نداره یا پاهام خواب رفته.

نغییرات زبانی یا گفتاری کوتاه مدت

در برخی تشنج های خفیف اختلال در گفتار دیده می شود. کودک ممکن است ناگهان نتواند کلمه ای را به زبان بیاورد یا کلمات را اشتباه و مبهم تلفظ کند. این حالت با لکنت تفاوت دارد و معمولاً با مکث غیرطبیعی و نگاه متعجب کودک همراه است. بعد از چند ثانیه ممکن است همه چیز به حالت عادی برگردد اما نشانه ای است که والدین نباید از آن چشم پوشی کنند خصوصاً اگر دفعات تکرار آن رو به افزایش باشد.

علائم تشنج پنهان در کودکان

علائم تشنج پنهان در کودکان موضوعی بسیار حساس و درعین حال پیچیده است زیرا این نوع تشنج ها معمولاً بدون لرزش های آشکار یا بی هوشی رخ می دهند و ممکن است تنها به صورت تغییراتی جزئی در رفتار یا حالات جسمی و روانی کودک بروز کنند.

به همین دلیل بسیاری از والدین و حتی مربیان و معلمان متوجه آن نمی شوند و کودک ممکن است تا مدت ها بدون تشخیص درست با این حالت ها زندگی کند. تشنج پنهان معمولاً کوتاه مدت تکرارشونده و با نشانه هایی است که به سادگی با حواس پرتی، اختلالات رفتاری یا خستگی اشتباه گرفته می شوند. در ادامه مهم ترین و کمتر شناخته شده ترین علائم تشنج پنهان در کودکان را بررسی می کنیم.

توقف ناگهانی در فعالیت های روزمره

کودکی که دچار تشنج پنهان می شود ممکن است به طور ناگهانی در میان صحبت کردن، بازی کردن یا حتی نوشتن متوقف شود. او ممکن است برای چند ثانیه کاملاً بی حرکت بماند به نقطه ای خیره شود و ارتباطش با محیط اطراف قطع شود.

این وقفه ها معمولاً کمتر از ۲۰ ثانیه طول می کشند و پس از آن کودک بدون یادآوری از آنچه اتفاق افتاده فعالیت خود را از سر می گیرد. این حالت ممکن است چند بار در روز رخ دهد و اغلب با حواس پرتی اشتباه گرفته می شود.

پلک زدن های سریع و نامعمول

یکی از نشانه های پنهان ولی نسبتاً رایج در برخی از انواع تشنج ها پلک زدن های بسیار سریع، غیرارادی و بی دلیل است. این حرکت ممکن است تنها چند ثانیه طول بکشد اما اگر همراه با مکث در فعالیت، خیره شدن یا قطع ارتباط کلامی کودک باشد می تواند نشانه ای جدی از یک حمله تشنجی پنهان باشد. والدین باید این رفتارها را با دقت زیر نظر بگیرند به ویژه اگر الگوی تکرار داشته باشند یا در موقعیت های مشابه بروز کنند.

رفتارهای خودکار و تکراری

تشنج پنهان گاهی به صورت رفتارهای غیرارادی و تکراری بروز می کند مثل لیس زدن لب ها، بازی کردن با دکمه لباس مالیدن دست ها به هم یا لمس مداوم گوش. این حرکات ممکن است به نظر عادی برسند اما در صورت تکرار ناگهانی و بدون هدف مشخص می توانند نشانه فعالیت غیرطبیعی مغز باشند. مهم این است که بدانیم این حرکات معمولاً با بی توجهی کودک به محیط اطراف همراه اند و پس از پایان آن ها کودک رفتارش را از نقطه قبل ادامه می دهد گویی اتفاقی نیفتاده است.

بی قراری و تغییر خلق وخو بدون علت

در برخی موارد تشنج های پنهان با تغییرات لحظه ای در خلق وخو همراه هستند. کودکی که تا چند لحظه پیش آرام و متمرکز بود ممکن است ناگهان بی قرار، پرخاشگر یا کاملاً ساکت و گوشه گیر شود.

این تغییر خلق وخو ممکن است تنها چند دقیقه دوام داشته باشد و سپس کودک به حالت عادی بازگردد. تکرار این تغییرات رفتاری در زمان ها و موقعیت دهای مشابه می تواند نشانه ای از بروز حملات پنهان مغزی باشد که باید بررسی شوند.

شکایت کودک از حالت های عجیب ذهنی یا جسمی

برخی کودکان ممکن است احساساتی مثل شناور بودن، خروج از بدن، شنیدن صدای مبهم، حس سردی در سریا درک نا آشنا از اطراف را گزارش دهند. این نوع شکایات که برای والدین عجیب یا غیرواقعی به نظر می رسند گاه از نشانه های دقیق تشنج پنهان هستند. اگر کودک چنین احساساتی را به طور مکرر یا در موقعیت های خاص تجربه می کند لازم است آن را جدی گرفت و بررسی های عصبی و تصویربرداری مغزی انجام شود.

علائم تشنج در نوزادان

علائم تشنج در نوزادان اغلب با آنچه در کودکان بزرگ تر یا بزرگسالان می بینیم تفاوت دارد چرا که سیستم عصبی نوزاد هنوز به طور کامل رشد نکرده و بسیاری از نشانه های تشنج در این سن بسیار ظریف، مبهم و گاه شبیه به حرکات طبیعی نوزاد است.

به همین دلیل والدین یا حتی گاهی پزشکان ممکن است در تشخیص به موقع آن دچار تردید شوند. با این حال آشنایی با این علائم می تواند نقش مهمی در جلوگیری از آسیب های مغزی یا تأخیرهای رشدی داشته باشد. در ادامه رایج ترین و مهم ترین علائم تشنج در نوزادان را با توضیح دقیق بررسی می کنیم.

حرکات تکراری و ریتم دار اندام ها (بدون واکنش به تحریک)

اگر نوزاد به صورت ناگهانی شروع به تکان دادن مکرر و ریتم دار دست یا پا کند و این حرکات حتی با لمس، صدا یا تکان دادن آرام بدنش متوقف نشوند احتمال تشنج وجود دارد. برخلاف حرکات طبیعی مثل کش وقوس آمدن یا لرزش در خواب این حرکات منظم، بی وقفه و غیرقابل کنترل هستند. معمولاً فقط یک سمت بدن یا یک اندام را درگیر می کنند و گاهی چند ثانیه تا چند دقیقه ادامه دارند.

مکیدن،جویدن یا حرکات دهانی غیرارادی

یکی از شکل های شایع تشنج در نوزادان حرکات غیرعادی دهان است مانند مکیدن مکرر، جویدن خیالی یا بیرون آوردن زبان به صورت منظم و بدون هدف. اگر این حرکات بدون دلیل و به طور ناگهانی و تکرارشونده در طول روز دیده شوند و با واکنش عاطفی یا گرسنگی همراه نباشند می توانند نشانه تشنج باشند به ویژه اگر با علائم دیگری مانند خیره شدن یا سفت شدن اندام همراه باشند.

تغییر ناگهانی در تنفس (تند، کند یا قطع تنفس)

تغییرات ناگهانی در الگوی تنفس نوزاد نیز می تواند از نشانه های تشنج باشد. ممکن است نوزاد در حین تشنج برای چند ثانیه تنفسش قطع شود یا تنفس سریع، سطحی و نا منظم داشته باشد. گاهی نیز لب ها یا نوک انگشتان نوزاد در حین این حالت به رنگ آبی یا خاکستری درمی آیند که نشانه کمبود اکسیژن است.

سفت یا شل شدن ناگهانی عضلات

تغییر ناگهانی در تون عضلانی بدن نوزاد هم یکی از نشانه های مهم تشنج است. در برخی تشنج ها بدن نوزاد برای چند ثانیه کاملاً سفت و سخت می شود (مثل خشکی دست و پا یا قوس شدید کمر). در مقابل گاهی بدن نوزاد ناگهان شل می شود و سر یا اندام ها بی حس و بی جان می افتند. این نشانه ها معمولاً همراه با کاهش هوشیاری یا قطع واکنش به محیط هستند.

بی واکنشی موقت به صدا،لمس یا نور

نوزادانی که دچار تشنج می شوند ممکن است برای لحظاتی به هیچ یک از تحریکات محیطی واکنش نشان ندهند. برای مثال، ممکن است با صدا زدن، لمس کردن یا حتی نور ناگهانی هیچ حرکتی از خود نشان ندهند و حالت بی تفاوتی یا کرختی داشته باشند. این وقفه در هوشیاری حتی اگر فقط چند ثانیه طول بکشد در صورت تکرار نشانه ای جدی از تشنج است.

بدترین نوع تشنج در کودکان

بد ترین نوع تشنج در کودکان تشنج پایدار یا Status Epilepticus است که حالتی اضطراری و تهدید کننده برای جان کودک محسوب می شود و زمانی رخ می دهد که حمله تشنجی بیش از پنج دقیقه طول بکشد یا چند حمله بدون بازگشت هوشیاری بین آن ها پی درپی اتفاق بیفتد.

این وضعیت می تواند به علت هایی مانند تب بالا، عفونت مغزی، صرع کنترل نشده، افت شدید قند یا سدیم خون، ضربه مغزی یا مصرف نادرست دارو ایجاد شود و در صورت عدم مداخله فوری منجر به آسیب مغزی، اختلال در تنفس، از کار افتادن اندام های حیاتی یا حتی مرگ شود.

در این حالت کودک دچار لرزش شدید، بی هوشی طولانی، ناتوانی در تنفس، نگاه ثابت یا کف کردن از دهان می شود و اغلب نیاز به درمان وریدی و بستری در بخش مراقبت های ویژه دارد بنابراین آگاهی خانواده ها از این حالت بحرانی و اقدام فوری برای تماس با اورژانس می تواند نقش نجات بخشی در حفظ سلامت و زندگی کودک داشته باشد.

عوارض بعد از تشنج در کودکان

تشنج در کودکان تجربه ای نگران کننده برای والدین است اما چیزی که اهمیت آن کمتر مورد توجه قرار می گیرد عوارض احتمالی پس از تشنج است. این عوارض می توانند موقتی یا بلند مدت باشند و بسته به شدت، نوع و مدت تشنج تأثیرات مختلفی بر سلامت جسمی، روانی و شناختی کودک بگذارند.

برخی کودکان پس از یک بار تشنج کاملاً بهبود می یابند اما در موارد دیگر علائم و مشکلاتی بروز می کنند که نیازمند بررسی های دقیق و پیگیری مداوم پزشکی هستند. شناسایی زود هنگام این عوارض و آغاز درمان مناسب به ویژه در مراحل اولیه می تواند از آسیب های جدی نر جلوگیری کند. در بهترین کلینیک فوق تخصصی مغز و اعصاب در تهران مجموعه ای از خدمات تشخیصی و درمانی دقیق برای پیگیری این موارد به صورت تخصصی ارائه می شود.

گیجی و اختلال در هوشیاری

یکی از شایع ترین عوارض پس از تشنج در کودکان احساس گیجی، خواب آلودگی یا اختلال در درک محیط اطراف است که معمولاً بلافاصله بعد از پایان تشنج ظاهر می شود. در این حالت کودک ممکن است به سوالات پاسخ ندهد، رفتارهای غیر معمول نشان دهد یا حتی مکان و زمان را اشتباه بگیرد.

هرچند این وضعیت در بسیاری از موارد به مرور برطرف می شود اما در صورت طولانی شدن یا تکرار نیاز به بررسی تخصصی دارد. در بهترین کلینیک فوق تخصصی مغز و اعصاب در تهران ارزیابی های نورولوژیک و نوار مغزی برای بررسی علت این اختلالات به صورت دقیق انجام می شود.

مشکلات حافظه و تمرکز

برخی کودکان پس از تجربه تشنج دچار ضعف در تمرکز، افت عملکرد تحصیلی یا مشکلات حافظه کوتاه مدت می شوند. آن ها ممکن است در به خاطر سپردن مطالب درسی، دنبال کردن مکالمه یا انجام کارهای چند مرحله ای با مشکل روبه رو شوند.

این اختلالات ممکن است موقتی یا در برخی موارد نشانه ای از اثر طولانی مدت تشنج بر عملکرد مغز باشند. ارزیابی شناختی و برنامه های توان بخشی ذهنی که در بهترین کلینیک فوق تخصصی مغز و اعصاب در تهران ارائه می شود می تواند به بهبود این شرایط کمک شایانی کند و مسیر بازگشت به روال عادی زندگی را برای کودک هموار سازد.

بروز مشکلات رفتاری یا روانی

یکی از عوارض جدی تر تشنج در برخی کودکان بروز تغییرات رفتاری مانند پرخاشگری، اضطراب، بی قراری یا حتی افسردگی است. کودک ممکن است نسبت به محیط خود واکنش های شدید نشان دهد یا از حضور در جمع یا مدرسه اجتناب کند. گاهی این تغییرات ناشی از تجربه ترسناک تشنج و گاه نتیجه فعالیت غیرعادی مغز است که باید توسط روان پزشک کودک یا نورولوژیست بررسی شود.

احتمال تکرار تشنج یا ابتلا به صرع

در برخی موارد به ویژه اگر علت تشنج به درستی شناسایی درمان نشود کودک در معرض خطر تکرار حملات تشنجی یا تشخیص صرع قرار می گیرد. این احتمال زمانی بیشتر می شود که تشنج بیش از چند دقیقه طول کشیده یا به صورت خوشه ای (پشت سر هم) رخ داده باشد. برای پیشگیری از عود مجدد، کنترل عوامل محرک، تجویز داروهای مناسب و تنظیم دقیق دوز آن ها ضروری است.

درمان قطعی تشنج در کودکان

درمان قطعی تشنج در کودکان به عوامل مختلفی مانند علت زمینه ای تشنج، سن کودک، نوع حمله ها، دفعات بروز آن ها و پاسخ کودک به درمان بستگی دارد. در برخی از موارد به ویژه زمانی که تشنج ناشی از عواملی مانند تب بالا، کمبود مواد معدنی یا عفونت های قابل درمان باشد با رفع عامل محرک و پیگیری منظم امکان قطع کامل تشنج وجود دارد.

در موارد دیگر که تشنج ها به صورت مزمن یا ناشی از اختلالات نورولوژیکی هستند ممکن است کودک نیازمند داروهای ضد تشنج باشد که با دوز مناسب و تحت نظر پزشک می توانند فعالیت مغز را به حالت پایدار بازگردانند.

در کنار دارودرمانی، تغییر سبک زندگی، پرهیز از عوامل تحریک کننده مانند بی خوابی یا استرس و در برخی موارد نادر جراحی مغز یا رژیم های غذایی خاص مانند کتوژنیک نقش مهمی در کنترل و حتی توقف کامل تشنج دارند. در صورت تشخیص و درمان به موقع بسیاری از کودکان می توانند بدون نیاز به مصرف دارو در آینده زندگی کاملاً طبیعی و بدون حملات تشنجی را تجربه کنند.

راه های تشخیص تشنج در کودکان

راه های تشخیص تشنج در کودکان متنوع و تخصصی هستند و معمولاً بر اساس مشاهده بالینی، شرح حال دقیق و انجام آزمایشات تخصصی صورت می گیرند تا علت و نوع تشنج به درستی تعیین شود. اولین گام ثبت دقیق علائم و رفتار کودک هنگام بروز حمله است والدین یا مراقبان باید جزئیات زمان شروع، مدت زمان، نوع حرکات، وضعیت هوشیاری و علائم همراه را به پزشک گزارش دهند.

سپس پزشک با معاینه فیزیکی و نورولوژیک وضعیت کلی و عصبی کودک را ارزیابی می کند. از مهم ترین ابزارهای تشخیصی نوار مغزی (EEG) است که فعالیت الکتریکی مغز را ثبت می کند و به شناسایی نوع و محل شروع تشنج کمک می کند. علاوه بر آن تصویربرداری مغزی مانند MRI یا CT اسکن جهت بررسی ساختارهای مغزی و احتمال وجود آسیب ها، تومورها یا ناهنجاری های مادرزادی به کار می روند.

آزمایشات خونی نیز برای شناسایی علل متابولیک، عفونی یا نقص های الکترولیتی انجام می شوند. در مواردی که تشخیص دشوار است استفاده از مانیتورینگ طولانی مدت EEG یا ویدئو EEG ممکن است ضروری باشد تا تشنج های مخفی یا غیر معمول ثبت و تحلیل شوند. این روش ها در کنار ارزیابی های تخصصی به پزشکان امکان می دهند تا تشخیص دقیق تری داشته باشند و برنامه درمانی مناسب تری برای کودک طراحی کنند.

با علائم سکته مغزي خفيف+عوارض بعد از سکته آشنا شويد!!

سکته مغزي يکي از اورژانس هاي پزشکي جدي است که به دليل اختلال در جريان خون به بخشي از مغز رخ مي دهد و مي تواند در عرض چند دقيقه منجر به آسيب هاي جبران ناپذير به سلول هاي مغزي شود.

اين عارضه مي تواند ناگهاني و بدون هشدار قبلي اتفاق بيفتد و بسته به محل و شدت آسيب عوارضي مانند فلج يک طرفه بدن، اختلال در تکلم، تاري ديد، سردرگمي ذهني و حتي مرگ را به دنبال داشته باشد.

سکته مغزي در دو نوع اصلي ايسکميک (ناشي از انسداد رگ) و هموراژيک (ناشي از پارگي رگ) رخ مي دهد و تشخيص سريع نوع آن در تعيين مسير درمان نقش حياتي دارد. از آنجايي که زمان در درمان سکته مغزي اهميت زيادي دارد مراجعه فوري به مراکز درماني تخصصي ضروري است و بهتر است درمان در بهترين کلينيک فوق تخصصي مغز و اعصاب در تهران انجام شود تا بيماران از بالاترين سطح مراقبت هاي تخصصي و تجهيزات مدرن بهره مند گردند و شانس بازيابي عملکرد هاي مغزي خود را افزايش دهند.

علائم سکته مغزي خفيف

سکته مغزي خفيف که گاهي با عنوان حمله ايسکميک گذرا (TIA) نيز شناخته مي شود اغلب ناديده گرفته مي شود زيرا علائم آن مي تواند موقتي، خفيف و گذرا باشد. اما اين نوع سکته در حقيقت هشداري جدي از جانب بدن است که نشان مي دهد احتمال وقوع سکته مغزي شديد تر در آينده وجود دارد. شناسايي زود هنگام اين علائم فرصتي طلايي براي پيشگيري از آسيب هاي دائمي مغزي فراهم مي کند. اگرچه علائم ممکن است تنها چند دقيقه تا چند ساعت ادامه داشته باشند اما اهميت دارد که فرد بلافاصله تحت نظر بهترين فوق تخصص مغز و اعصاب بزرگسالان در تهران قرار گيرد.

ضعف يا بي حسي در صورت، بازو يا پا(به ويژه در يک طرف بدن)

يکي از شايع ترين نشانه هاي سکته مغزي خفيف احساس ضعف يا بي حسي ناگهاني در يک سمت صورت يا يکي از اندام ها به خصوص دست يا پا است. معمولاً اين حالت به طور ناگهاني رخ مي دهد و ممکن است فرد متوجه شود که نمي تواند دست خود را بالا نگه دارد يا بخشي از صورتش دچار افتادگي شده است.

اين علامت نشان مي دهد که بخشي از مغز که مسئول کنترل عضلات همان سمت بدن است براي مدتي کوتاه دچار کاهش جريان خون شده است. اگرچه ممکن است اين بي حسي ظرف چند دقيقه برطرف شود اما نبايد ناديده گرفته شود زيرا زنگ خطري براي سکته مغزي شديد تر در آينده است.

اختلال در گفتار يا درک کلمات

فرد ممکن است به طور ناگهاني با مشکل در صحبت کردن يا درک صحبت ديگران مواجه شود. ممکن است کلمات را به هم بريزد، واژه ها را اشتباه انتخاب کند يا ديگران نتوانند صحبت او را متوجه شوند. در برخي موارد نيز توانايي درک جملات ساده از بين مي رود. اين علامت مي تواند به دليل آسيب موقت در ناحيه زباني مغز باشد که خون رساني به آن براي مدتي مختل شده است. چنين اختلالي حتي اگر ظرف چند دقيقه برطرف شود نشانه اي جدي است که نياز به بررسي فوري دارد.

تاري ديد يا کاهش بينايي ناگهاني

سکته مغزي خفيف مي تواند باعث تاري ديد يا کاهش بينايي در يک يا هر دو چشم شود. برخي افراد ممکن است احساس کنند که ديد آن ها تار شده، لکه هاي سياه يا روشن در ميدان ديدشان ظاهر شده يا حتي دچار دوبيني شوند. اين علامت مي تواند نشان دهنده اختلال موقت در خون رساني به ناحيه اي از مغز باشد که بينايي را کنترل مي کند. کاهش ناگهاني بينايي هرچند موقتي ممکن است بسيار خطرناک باشد و نبايد به ساد گي از آن گذشت.

سرگيجه و اختلال در تعادل

احساس سرگيجه شديد يا از دست دادن تعادل ناگهاني نيز مي تواند نشانه اي از سکته مغزي خفيف باشد. اين حالت معمولاً با ناتواني در راه رفتن مستقيم، تلوتلو خوردن يا احساس سبکي سر همراه است. در برخي موارد فرد ممکن است دچار حالت تهوع يا حتي زمين خوردن شود. اين علامت بيشتر به دليل اختلال در نواحي مغزي مرتبط با حفظ تعادل بدن رخ مي دهد و حتي اگر چند دقيقه بعد از بين برود نياز به پيگيري پزشکي فوري دارد.

سردرد ناگهاني و شديد

در برخي افراد سردرد ناگهاني و بي مقدمه اي که با ساير علائم مانند تاري ديد، گيجي يا اختلال در گفتار همراه باشد مي تواند نشان دهنده سکته مغزي خفيف باشد. اين نوع سردرد معمولاً با سردرد هاي عادي متفاوت است و ممکن است توأم با احساس فشار يا سوزش در سر باشد. هر چند سردرد به تنهايي نشانه قطعي سکته نيست اما در صورت همراهي با ساير علائم ذکرشده بايد به عنوان زنگ خطر در نظر گرفته شود. به مرکز مغز و اعصاب تهران مراجعه کنيد.

علائم قبل از سکته مغزي

قبل از وقوع سکته مغزي بدن اغلب علائم و نشانه هاي هشداردهنده اي را بروز مي دهد که ممکن است کمتر شناخته شده يا غيرمعمول باشند اما اهميت بالايي در پيشگيري و تشخيص به موقع دارند. اين علائم که گاهي با نشانه هاي کلاسيک متفاوت اند مي توانند به صورت تغييرات ناگهاني در حس هاي مختلف بدن، عملکرد عضلات يا حتي ضربان قلب ظاهر شوند. شناخت و توجه به اين نشانه هاي غيرمعمول فرصت طلايي براي مراجعه به موقع به پزشک و پيشگيري از بروز سکته مغزي کامل و آسيب هاي شديد را فراهم مي کند. بنابراين آگاهي از اين موارد کمتر شناخته شده نقش مهمي در حفظ سلامت مغز و زندگي فرد دارد.

احساس سردي يا بي حسي در لب ها يا زبان

پيش از سکته مغزي برخي افراد ممکن است احساس بي حسي، سوزن سوزن شدن يا سردي غيرعادي در لب ها يا زبان خود تجربه کنند. اين نشانه که اغلب به آن توجه کمتري مي شود مي تواند نشان دهنده اختلال در عصب هاي صورت يا مغز باشد و از علائم هشداردهنده زود هنگام باشد.

اختلال در بلعيدن (ديسفاژي)

يکي از علائم نادرتري که ممکن است پيش از سکته ظاهر شود مشکل ناگهاني در بلعيدن است. فرد ممکن است هنگام خوردن يا نوشيدن دچار سرفه يا خفگي شود که به دليل ضعف يا اختلال در کنترل عضلات مربوط به بلع است. اين علامت مي تواند هشداردهنده ضعيف شدن عملکرد عصب هاي مرتبط با بلع باشد.

احساس خستگي يا ضعف شديد غيرمنتظره

احساس خستگي غيرمعمول، ضعف عمومي بدن يا ناتواني در انجام فعاليت هاي روزمره که بدون علت مشخص و ناگهاني به سراغ فرد مي آيد مي تواند يکي از نشانه هاي پيش درآمد سکته مغزي باشد. اين نوع ضعف ممکن است با بي حالي همراه شود و به تدريج شديدتر شود.

تپش قلب نامنظم يا ضربان سريع

اختلال در ضربان قلب به خصوص فيبريلاسيون دهليزي که باعث ضربان نا منظم و سريع قلب مي شود مي تواند خطر سکته مغزي را افزايش دهد. گاهي افراد پيش از سکته دچار احساس تپش قلب شديد يا نامنظم مي شوند که بايد جدي گرفته شود.

تغيير ناگهاني در حس چشايي

تغيير غيرمنتظره در طعم غذا ها مثل تلخي يا بي مزه شدن ناگهاني همه چيز ممکن است يکي از علائم نادري باشد که به دليل تاثير سکته مغزي خفيف روي نواحي مرتبط با حس چشايي در مغز رخ مي دهد.

کاهش ناگهاني شنوايي يا زنگ زدن گوش ها

برخي بيماران قبل از سکته ممکن است کاهش شنوايي يک طرفه يا صداي زنگ و وزوز در گوش هاي خود را تجربه کنند. اين علامت مي تواند نشان دهنده اختلال در عملکرد اعصاب شنوايي يا جريان خون به نواحي مرتبط مغز باشد.

علائم سکته مغزي خفيف در زنان

سکته مغزي خفيف در زنان ممکن است با نشانه هايي نا محسوس و متفاوت از علائم معمولي که در مردان مشاهده مي شود بروز کند. اين تفاوت ها ناشي از ويژگي هاي فيزيولوژيکي و هورموني زنان است که گاهي باعث مي شود علائم به صورت غيرکلاسيک و ظريف تر ظاهر شوند.

بسياري از اين نشانه ها به قدري ظريف و گذرا هستند که ممکن است به اشتباه به عوامل ديگري نسبت داده شوند و همين موضوع باعث تأخير در تشخيص و درمان مي شود. آگاهي از اين علائم خاص و کمتر شناخته شده مي تواند به زنان کمک کند تا سريع تر به مراقبت هاي پزشکي دسترسي پيدا کنند و خطر آسيب هاي جدي ناشي از سکته مغزي را کاهش دهند.

حساسيت بيش از حد به نور و صدا

زنان ممکن است قبل از سکته خفيف دچار حساسيت غير عادي به نور شديد يا صداهاي بلند شوند که اين حالت شبيه ميگرن يا استرس شديد است اما مي تواند نشانه اي از اختلال موقتي در عملکرد مغز باشد. اين نوع حساسيت گاهي همراه با سردردهاي گذرا يا احساس ناراحتي در سر بروز مي کند.

احساس گرفتگي يا سفتي در گردن و شانه ها

برخي زنان پيش از سکته مغزي خفيف احساس سفتي يا گرفتگي غير منتظره در ناحيه گردن و شانه ها را گزارش کرده اند. اين علامت ممکن است به دليل کاهش خون رساني يا التهاب در رگ هاي مغزي يا گردني باشد و معمولاً با درد يا محدوديت حرکتي همراه است.

اختلالات موقت در حس بويايي يا چشايي

تغييرات ناگهاني در حس بويايي يا چشايي مانند از دست دادن يا کاهش توانايي تشخيص بوها و طعم ها مي تواند يکي از علائم غيرمعمول سکته مغزي خفيف در زنان باشد. اين تغييرات اغلب کوتاه مدت و گذرا هستند اما اهميت بالايي دارند.

سرد شدن يا رنگ پريدگي ناگهاني پوست در يک سمت بدن

احساس سردي، رنگ پريدگي يا حتي تعريق غيرعادي در يک سمت بدن بدون علت ظاهري مي تواند نشانه اي از اختلال موقت در عملکرد اعصاب خودکار و گردش خون ناشي از سکته مغزي خفيف باشد.

اختلال در کنترل ادرار يا نياز مکرر به دستشويي

اگرچه اين علامت کمتر شناخته شده است برخي زنان قبل از سکته مغزي خفيف، اختلالات موقتي در کنترل ادرار يا افزايش دفعات ادرار را تجربه مي کنند. اين مسئله مي تواند ناشي از درگيري نواحي مغزي مربوط به عملکرد مثانه باشد.

نوسانات شديد در فشار خون يا ضربان قلب بدون دليل مشخص

تغييرات ناگهاني و شديد در فشار خون يا ضربان قلب که به طور مکرر و بدون دليل ظاهري رخ مي دهد ممکن است نشانه اي از مشکلات گردش خون مغزي و هشدار پيش از سکته باشد.

حس گيجي در فضا و اختلال در جهت يابي

زناني که دچار سکته خفيف مي شوند ممکن است ناگهان در درک موقعيت خود در فضا مشکل پيدا کنند مثلاً نمي توانند مسير ساده اي را طي کنند يا در پيدا کردن راه در مکان هاي آشنا دچار سردرگمي مي شوند. اين نشانه ها بيشتر از علائم کلاسيک در زنان ديده مي شود.

عوارض بعد از سکته مغزي خفيف

اگرچه سکته مغزي خفيف يا حمله ايسکميک گذرا معمولاً باعث آسيب دائمي نمي شود اما مي تواند عوارض مختلفي به دنبال داشته باشد که بر کيفيت زندگي فرد تأثيرگذارند و گاهي هشداردهنده وقوع سکته مغزي شديد تر در آينده اند. اين عوارض ممکن است جسمي، رواني يا شناختي باشند و حتي در مواردي گذرا به نظر برسند اما نيازمند پيگيري و درمان دقيق اند تا از بروز مشکلات مزمن جلوگيري شود. در ادامه با مهم ترين عوارض بعد از سکته مغزي خفيف آشنا مي شويم.

ضعف و اختلال در کنترل عضلات

پس از سکته خفيف برخي بيماران ممکن است تا مدتي احساس ضعف يا ناتواني در حرکت بخشي از بدن به ويژه در يک سمت داشته باشند. اين ضعف ممکن است محدود و موقتي باشد اما مي تواند فعاليت هاي روزمره مانند راه رفتن، بلند کردن اشيا يا حتي حفظ تعادل را دشوار کند.

اختلالات شناختي و تمرکز

يکي از عوارض شايع مشکلات موقتي در حافظه، تمرکز و توانايي حل مسئله است. بيماران ممکن است در ياد آوري اطلاعات يا تمرکز روي کارهاي ساده دچار مشکل شوند که اين وضعيت مي تواند باعث کاهش بهره وري و احساس نااميدي شود.

اختلالات رواني و عاطفي

احساس اضطراب، افسردگي و تغييرات خلق وخو پس از سکته خفيف رايج است. اين عوارض رواني مي توانند به دليل ترس از بروز سکته هاي جدي تر کاهش استقلال فردي يا اثر مستقيم آسيب مغزي ايجاد شوند و نياز به حمايت و درمان روانشناختي دارند.

مشکلات گفتاري و بلع

در برخي موارد بيماران ممکن است دچار اختلالات موقت در تکلم يا بلع شوند. اين مشکلات معمولاً گذرا هستند اما مي توانند در برقراري ارتباط و تغذيه مناسب اختلال ايجاد کنند و نيازمند تمرين هاي توانبخشي و پيگيري پزشکي اند.

خستگي مزمن و کاهش انرژي

بسياري از افراد پس از سکته مغزي خفيف دچار احساس خستگي مفرط و کاهش سطح انرژي مي شوند که مي تواند ماه ها ادامه داشته باشد. اين عارضه فعاليت هاي روزمره را محدود مي کند و کيفيت زندگي را کاهش مي دهد.

افزايش خطر سکته مغزي شديد تر

از مهم ترين عوارض سکته مغزي خفيف افزايش احتمال بروز سکته مغزي کامل در آينده است. عدم درمان و پيگيري مناسب مي تواند منجر به آسيب هاي جدي تر و غيرقابل بازگشت مغزي شود بنابراين توجه و مراقبت هاي پزشکي دقيق پس از اين مرحله بسيار حياتي است.

علت سکته مغزي و انواع آن

سکته مغزي زماني رخ مي دهد که خون رساني به بخشي از مغز به طور ناگهاني دچار اختلال شود و در نتيجه سلول هاي مغزي به دليل کمبود اکسيژن و مواد مغذي شروع به آسيب ديدن يا مرگ مي کنند. علت اصلي سکته مغزي مشکلات مرتبط با جريان خون در عروق مغزي است که مي تواند ناشي از انسداد يا خونريزي باشد. شناخت علت دقيق سکته مغزي براي انتخاب روش درماني مناسب و پيشگيري از آسيب هاي بيشتر بسيار مهم است.

سکته مغزي ايسکميک

اين نوع شايع ترين شکل سکته مغزي است و حدود 80 درصد موارد را شامل مي شود. در سکته ايسکميک رگ هاي خوني که خون را به مغز مي رسانند به دليل وجود لخته خون يا گرفتگي ناشي از رسوبات چربي (آترواسکلروز) مسدود مي شوند. اين انسداد باعث کاهش يا توقف جريان خون به نواحي خاصي از مغز شده و عملکرد آن قسمت مختل مي شود. درمان سريع و رفع انسداد مي تواند از آسيب دائمي جلوگيري کند.

سکته مغزي هموراژيک

اين نوع کمتر شايع است اما شديد نر بوده و ناشي از پارگي يک رگ خوني در مغز و خونريزي در داخل بافت مغز است. فشار خون بالا، ناهنجاري هاي عروقي مانند آنوريسم و ضربه به سر از عوامل اصلي ايجاد سکته هموراژيک هستند. خونريزي باعث تورم و فشار روي بافت مغز مي شود که مي تواند به سرعت وضعيت بيمار را بحراني کند.

حمله ايسکميک گذرا (TIA)

اين نوع سکته که به سکته مغزي خفيف يا گذرا معروف است زماني اتفاق مي افتد که انسداد رگ به صورت موقت بوده و جريان خون به سرعت بازيابي مي شود. علائم آن کوتاه مدت و زود گذر هستند اما هشدار مهمي براي احتمال وقوع سکته مغزي شديد تر در آينده محسوب مي شوند.

درمان و مديريت سکته مغزي بايد در بهترين کلينيک فوق تخصصي مغز و اعصاب در تهران انجام شود تا بيماران از تخصص بالاي پزشکان و تجهيزات پيشرفته بهره مند شوند و بهترين نتايج درماني حاصل گردد. اين مراکز با تجربه بالا در تشخيص دقيق و اجراي سريع درمان هاي نوين نقش حياتي در بهبود کيفيت زندگي بيماران ايفا مي کنند.

طول عمر بعد از سکته مغزي

طول عمر پس از سکته مغزي به عوامل متعددي بستگي دارد که از جمله آن ها مي توان به شدت و نوع سکته، سرعت دريافت درمان، مراقبت هاي پس از سکته وضعيت سلامت کلي فرد و وجود بيماري هاي زمينه اي اشاره کرد. سکته مغزي مي تواند از نظر شدت بسيار متغير باشد برخي افراد پس از سکته خفيف به سرعت بهبود يافته و زندگي عادي خود را ادامه مي دهند اما در موارد شديد تر ممکن است عوارض دائمي و ناتواني هاي مختلفي ايجاد شود که بر کيفيت و طول عمر تأثيرگذار است.

تحقيقات نشان داده اند که دريافت سريع و تخصصي درمان در مراکز فوق تخصصي مغز و اعصاب مانند بهترين کلينيک فوق تخصصي مغز و اعصاب در تهران مي تواند احتمال بهبود عملکرد مغز و کاهش عوارض جدي را افزايش دهد و در نهايت طول عمر بيماران را بهبود بخشد. همچنين کنترل دقيق عوامل خطر مانند فشار خون، ديابت، کلسترول بالا و ترک سيگار پس از سکته نقش بسيار مهمي در پيشگيري از سکته هاي مجدد و افزايش طول عمر دارد.

به طور کلي بسياري از افراد پس از سکته مغزي مي نوانند سال ها با کيفيت زندگي مناسبي زندگي کنند به شرطي که تحت نظر پزشکان متخصص باشند و سبک زندگي سالم را رعايت کنند. پيگيري درمان هاي توانبخشي و مراقبت هاي پزشکي منظم کليد افزايش طول عمر و بازگشت به زندگي فعال پس از سکته است.